Atlantikup Avannaa aamma Kiattorsuit
Savalimmiuniit, Kalaallit Nunaanniit, Islandimiit aamma Kiattorsuarni nunasianiit ingerlatsinerup oqaluttuarisaaneranit najoqqutat (Qallunaatut)
(Qallunaat ingerlatsinerisa oqaluttuarisaanerannit najoqqutat atuakkat tallimaat)
Erik Nørr aamma Jesper Thomassenimit iluarsaanneqartoq
Atlantikup Avannaa aamma Kiattorsuit tassaavoq Savalimmiuniit, Kalaallit Nunaanniit, Islandimiit, India Kangillermiit, Guineamiit aamma Indiaaqqaniit aqutsinerup oqaluttuarisaaneraniit najoqqutat pillugit atuagaq najoqqutassaq. Immikkoortuni ingerlatsinerup oqaluttuassartaanik annertuumik ilisimasaqartunit savalimmiuni, kalaallit nunaanni, islandimi danmarkimilu toqqorsivinni sulisunit atuagaq suliarineqarpoq. Nunat immikkoortuini sumiiffinnilu ingerlatsivinneersut aamma Københavnimi qallunaat qitiusumik ingerlatsivimmeersut katillugit najoqqutaqarfiit 71-it assigiinngitsut saqqummersinneqarput. Najoqqutat ataasiakkaat tamaasa pillugit ingerlatsinerup oqaluttuassartaanik nassuiaateqarput aamma allatut oqaatiginninnerit, nassuiaatit oqaatsinillu nassuiaatit kiisalu najoqqutamut inatsisitigut tunngaviusut pillugit paasissutissat atorneqarsinnaanerinullu periarfissat sqqummiunneqarlutik. Naggataatigut atuakkanut attuumassuteqartunut innersuussisoqarpoq, najoqqutarineqartullu toqqorsivinni sumi nassaarineqarsinnaanersut allanneqarluni. Najoqqutat taakku arlalissuit siullermeertunik maani allaaserineqarput.
Najoqqutanut immikkoortunut assersuutitut taaneqarsinnaapput Savalimmiuniit niisarnarniarnermit naatsorsuutit, islandimi kommunimi ingerlatsivinnut eqqaanartoq, qanga 1096/97-imi Tiendelovimit aallaaveqartoq, kalaallit atuagaat aamma junimi pappiaqqat Kalaallit Nunaaneersut, imarsiornermi allagartanik allattuiffik algieriameersut, oqaloqatigiinnerit pillugit atuakkat, qernertormiunik allattuiffiit aamma Kiattorsuarni nunasiaatiniit inussiat inussiaajunnaarneri pillugit allakkat.
Atlantikup avannaaneersut najoqqutat ilai danmarkimeersunit tamaaqataannit kingusinnerusukkut eqqunneqartarput. Assersuutigalugu allattaavissuit avannarpariartorneq malillugu kingusinnerusukkut eqqunneqartarput. Aamma Danmarkimi ineriartornermit siulliusunik allaffissornikkut nutaaliorfiusunik atuakkami assersuutissaqarpoq. Assersuutigalugu Islandimi inuit 1703-mili kisinneqarput, islandimiut aqqi tamarmik ilaallutik. Islandimi arnat Danmarkimiit siulliullutik qinersisinnaatitaalerput, kiisalu Savalimmiut nunanit siullersaalluni imigassaq aalakoornartortalik pillugu taasititsisimavoq, tamannalu 1908-mi ingerlanneqarsimalluni.
Atlantikup Avannaa aamma Kiattorsuit najoqqutat ingerlatsinerup ataatsimoorunneqarneranit aallaaveqarput: Islandi eqqarsaatigalugu 1918/1944 tikillugu, Savalimmiut eqqarsaatigalugit 1948-mi namminersornerulernerup eqqunneqarnissaa tikillugu (naalagaaffeqatigiinnermi suliat ingerlanneqartut eqqarsaatigalugit 1970 tikillugu), Kalaallit Nunaat eqqarsaatigalugu 1970 tikillugu. Kiattorsuarmiut eqqarsaatigalugit 1845-mi, 1850-imi aamma 1917-mi qallunaat aqutsiunnaarnerat tikillugu.
Atuakkami nunat immikkoortui tamarmik, Savalimmiut, Kalaallit Nunaat, Islandi aamma Kiattorsuarni nunasiat, ingerlatsinerup oqaluttuarisaanera pillugu aallarniuteqarput, atuakkallu naanerani uuttuutit, aningaasallu pillugit takussutissat kiisalu atuakkat najoqqutarineqartullu pingaarnerit pillugit nalunaarsugaqarluni.
Atlantikup Avannaa aamma Kiattorsuit 415-inik qupperneqarpoq, atuagarlu ungalulersugaalluni aamma qalipaatilinnik aamma qernertunik/qaqortunillu assilialersugaalluarluni.
Atuagaq Atlantikup Avannaa aamma Kiattorsuit qallunaat ingerlatsinerisa oqaluttuarisaanerannut najoqqutani atuakkat tallimassaraat.
Atuakkap siulliup (1750 tikillugu najoqqutat) 2007-mi saqqummersinneratigut, atuakkat pingajuata (1920-70-imi najoqqutat) kiisalu atuakkat tallimaata (Atlantikup Avannaa aamma Kiattorsuit) atuakkani tallimaasuni najoqqutat assigiinngitsut katillugit 469-it suliarineqarput. Atuakkani tallimani tamani najoqqutarineqartut tamarmik ataatsimut atuakkat tallimaasa tunuani nalunaarsorneqarput.
Atlantikup Avannaa aamma Kiattorsuit Nunatta katersugaasiviata kioskiani pisiarineqarsinnaavoq. Katersugaasiviup kioskiani akeqarpoq: 195 DKK
Tamatuma saniatigut atuagaq kiisalu Kilder til dansk forvaltningshistoriemi atuakkat allat sisamat uani allatsinneqarsinnaallutik: www.kildeskriftselskabet.dk